देश भूगोल

अल्जेरिया (Algeria)

अल्जेरिया Information about Algeria in Marathi
wikimedia

अल्जेरिया, अधिकृतपणे पीपल्स डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ अल्जेरिया हा उत्तर आफ्रिकेतील मघरेब प्रदेशातील एक देश आहे. राजधानी आणि सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर अल्जीयर्स आहे. २३८१७४१ चौरस किलोमीटर क्षेत्रासह अल्जेरिया जगातील दहावा मोठा क्रमांकाचा देश आहे. जगातील सर्वात मोठा अरब देश आणि आफ्रिकेतील सर्वात मोठा देश. अल्जीरियाच्या ईशान्येकडे ट्युनिशिया, पूर्वेस लिबिया, मोरोक्को पश्चिमेस, पश्चिम सहारन प्रदेश, मॉरिटानिया आणि माली दक्षिण-पश्चिमेस, नायजर आग्नेय दिशेस व उत्तरेस भूमध्य समुद्र आहे . हा देश एक सेमी-राष्ट्रपती प्रजासत्ताक आहे ज्यात ४८ प्रांत आणि १५४१ कम्युन (काउन्टी) आहेत.

१९६२ पूर्वी अल्जेरियाने अनेक साम्राज्ये आणि राजवंश पाहिले ज्यात प्राचीन नुमीडिन्स, फोनिशियन, कारथगिनियन, रोमन्स, वंदल्स, बायझंटिनेन्स, उमाय्याड्स, अब्बासीड्स, इद्रीसीड, अघलाबिड, रुस्तमीड, फॅटिमिड्स, झिरीड, हम्माडिज, अल्मोराविड्स, अल्मोडॅन्सियन, स्पॅनिड्सनी आणि, शेवटी, फ्रेंच वसाहती साम्राज्य. बर्बर लोक अल्जेरियाचे मूळ रहिवासी आहेत.

अल्जेरिया युरोपला मोठ्या प्रमाणात नैसर्गिक गॅस पुरवतो. ऊर्जा निर्यात ही अर्थव्यवस्थेचा आधार आहे. ओपेकच्या म्हणण्यानुसार अल्जेरियामध्ये जगातील 16 वा सर्वात मोठा तेलाचा साठा आहे आणि आफ्रिकेत दुसरा सर्वात मोठा साठा आहे आणि नैसर्गिक वायूचा ९ वा सर्वात मोठा साठा आहे.

राष्ट्रीय तेल कंपनी सोनट्राच ही आफ्रिकेतील सर्वात मोठी कंपनी आहे. अल्जेरियाकडे आफ्रिकेतील सर्वात मोठे सैन्यदल आहे आणि आफ्रिका खंडातील सर्वात मोठे संरक्षण बजेट आहे. अल्जेरियाची बहुतेक शस्त्रे रशियामधून आयात केली जातात, रशिया अल्जेरियाचा जवळचा मित्र आहेत. अल्जेरिया आफ्रिकन संघ, अरब लीग, ओपेक, संयुक्त राष्ट्र संघाचे सदस्य आहेत आणि अरब मघरेब युनियनचे संस्थापक सदस्य आहेत. पाचव्या कार्यकाळात झालेल्या जनआंदोलनांच्या दबावामुळे २ एप्रिल २०१९ रोजी, अध्यक्ष अबेडलाझिझ बोटेफ्लिका यांनी सुमारे २० वर्षांच्या सत्तेनंतर राजीनामा दिला.

व्युत्पत्ती

देशाचे नाव अल्जियर्स शहरातून आले आहे आणि या शहराचे नाव अरबी अल-जझायर किंवा मजझन्ना ट्राइबच्या बेटांचे च्या नावावरून आले आहे

भूगोल

२०११ च्या सुदानच्या ब्रेकअपनंतर अल्जेरिया हा आफ्रिकेतील सर्वात मोठा देश आहे. त्याच्या दक्षिणेकडील भागामध्ये सहाराचा वाळवंटाचा महत्त्वपूर्ण भाग समाविष्ट आहे. अर्स आणि नेमेचाच्या अफाट पर्वतरांगाने संपूर्ण ईशान्य अल्जेरिया व्यापला आहे. माउंट तहट ३००३ मीटर उंचीचे शिखर आहे. किनारपट्टीवरील बहुतेक भाग डोंगराळ आणि पर्वतीय देखील आहे आणि तेथे काही नैसर्गिक बंदरेही आहेत. किनाऱ्यापासून टेल अटलास पर्यंतचा परिसर सुपीक आहे. टेल अटलासच्या दक्षिणेस उतरता लँडस्केप आहे आणि दक्षिणेस सहारा वाळवंट आहे.

दक्षिण अल्जेरिया मधील हॉगर पर्वत हा एक उंच भूप्रदेश आहे. तो राजधानी अल्जीयर्सच्या दक्षिणेस सुमारे १५०० किमी (९३२ मैल) आणि तामनघासेटच्या अगदी पूर्वेस आहेत. अल्जीयर्स, ओरान, कॉन्स्टँटाईन आणि अण्णाबा ही अल्जेरियाची मुख्य शहरे आहेत.

अल्जेरिया चा नकाशा

हवामान

या प्रदेशात, मध्यान्ह वाळवंट तापमान वर्षभर गरम असते. सूर्यास्तानंतर, स्वच्छ, कोरडी हवा त्वरेने उष्णता कमी करते आणि रात्री वातावरण थंडगार होते. रोजच्या तापमानात प्रचंड तफावत जाणवते.

टेल अटलसच्या किनारपट्टी भागावर पाऊस बर्‍यापैकी मुबलक आहे. पश्चिमेकडून पूर्वेकडे पावसाचे प्रमाण वाढते. पूर्व अल्जेरियाच्या उत्तर भागात पर्जन्यवृष्टी सर्वात जास्त आहे.अल्गेरियाच्या आतील भागात पाऊस कमी पडतो, या भागात तापमान ४३.३ डिग्री सेल्सियस पर्यंत जाऊ शकते.

जीव

अल्जेरियात किनारपट्टी, डोंगराळ आणि गवतमय वाळवंट प्रदेश आहेत ज्यामध्ये विविध प्रकारचे वन्यजीव आहेत. सर्वात सामान्यतः आढळल्या जाणाऱ्या प्राण्यांमध्ये रानडुकर, जॅकल आणि गझल यांचा समावेश आहे, तथापि फेनेक्स (कोल्ह्या) आणि जर्बॉस कधी कधी आढळले जातात. अल्जेरियामध्ये आफ्रिकन बिबट्या आणि सहारन चित्ते कमी संख्येमध्ये उपस्थित आहेत, परंतु ते क्वचितच पाहिले जातात. हार्बीची एक प्रजाती, बार्बरी स्टॅग, उत्तर-पूर्व भागात दाट आर्द्र जंगलांमध्ये राहते.

पक्ष्यांच्या निरनिराळ्या जाती इथे आहेत त्यामुळे अल्गेरिया जगभरातील पक्षी निरीक्षकांना आकर्षित करतो. इथल्या जंगलांमध्ये डुक्कर आणि सियार आहेत, बार्बरी मकाक एकमेव मूळ वानर आहे. साप, घोरपड आणि इतर असंख्य सरपटणारे प्राणी अल्जेरियाच्या अर्ध शुष्क प्रदेशात राहतात. बार्बरी सिंह, ऍटलास अस्वल आणि मगर यांच्यासह काही प्राणी आता नामशेष झाले आहेत.

वनस्पती

उत्तरेकडील काही मूळ वनस्पतींमध्ये मॅकिया स्क्रब, ऑलिव्ह ट्री, ओक्स, देवदार आणि इतर कोनिफर समाविष्ट आहेत. पर्वतीय प्रदेशात सदाहरित (अलेप्पो पाइन, जुनिपर आणि सदाहरित ओक) आणि काही पाने गळणारी वृक्षांची मोठी जंगले आहेत. अंजीर, निलगिरी, अगेव्ह आणि खजुरीची झाडे उबदार भागात वाढतात. सहारा प्रदेशात, ओएसिसच्या जवळ खजुरीची झाडे असतात आणि उर्वरित भागात बाभूळ हा मुख्य वनस्पती आहे. इथे उंटांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो; वाळवंटात विषारी साप, विंचू आणि असंख्य कीटक सापडतात.

अर्थव्यवस्था

अल्जेरियाला जागतिक बँकेने उच्च मध्यम उत्पन्न देश म्हणून वर्गीकृत केले आहे. अल्जेरियाचे चलन दीनार (डीझेडडी) आहे. अलिकडच्या वर्षांत, अल्जेरियन सरकारने राज्य-मालकीच्या उद्योगांचे खासगीकरण थांबवले आहे आणि त्याच्या अर्थव्यवस्थेत आयातीवर आणि परदेशी गुंतवणूकीवर निर्बंध घातले आहेत. हे निर्बंध नुकतेच काढले जाऊ लागले आहेत.

अल्जेरियाने निष्क्रिय राज्य नोकरशाहीमुळे हायड्रोकार्बन बाहेरील उद्योग विकसित करण्यासाठी संघर्ष केला आहे. उर्जा क्षेत्राबाहेरील उद्योगांत परदेशी आणि देशांतर्गत गुंतवणूकीला आकर्षित करून अर्थव्यवस्थेत विविधता आणण्याच्या सरकारच्या प्रयत्नांनंतरही उच्च बेरोजगारी दर आणि घरांची कमतरता कमी झालेली नाही. अर्थव्यवस्थेत विविधता आणणे, राजकीय व आर्थिक सुधारणा करणे, व्यवसायाचे वातावरण सुधारणे, देशातील असमानता कमी करणे यासह अनेक अल्प-मुदतीच्या आणि मध्यम-मुदतीच्या समस्या देशासमोर आहेत.

हायड्रोकार्बन

पेट्रोलियमवर अवलंबून असलेले अल्जेरिया १९६९ पासून ओपेकचे सदस्य आहेत. दरदिवसाचे कच्च्या तेलाचे उत्पादन १.१ दशलक्ष बॅरेल आहे. युरोपीय बाजाराशी महत्त्वाचे दुवे असलेले हे एक मोठे गॅस उत्पादक आणि निर्यातक देखील आहेत. हायड्रोकार्बन हे अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे, हा अंदाजे अर्थसंकल्पचा ६०%, जीडीपीचा ३०% आणि निर्यात उत्पन्नाच्या ९५% भार उचलतो. अल्जीरियामध्ये जगातील दहाव्या क्रमांकाचा नैसर्गिक वायूचा साठा असून तो सहाव्या क्रमांकाचा गॅस निर्यातक देश आहे.

यू.एस. ऊर्जा माहिती प्रशासनाने अहवाल दिला आहे की अल्जेरियामध्ये १६० ट्रिलियन घनफूट प्रमाणित नैसर्गिक-वायूचा साठा आहे. तेलाच्या साठ्यातही अल्जीरियाचा १६ वा क्रमांक आहे. २०११ मध्ये गैर-हायड्रोकार्बन उद्योगाची ५% वाढ होण्याचा अंदाज होता. सामाजिक मागण्यांचा सामना करण्यासाठी विशेषत: मूलभूत अन्न पुरवठा, रोजगार निर्मिती, छोट्या उद्योगांच्यासाठी आधारासाठी सरकारने खर्च वाढविला. वाढत्या हायड्रोकार्बन किंमतींनी चालू खात्यामध्ये आणि आधीपासूनच मोठ्या आंतरराष्ट्रीय राखीव चलन स्थितीत सुधारणा झाली आहे.

लोक

जानेवारी २०१६ मध्ये अल्जेरियाची लोकसंख्या अंदाजे ४० दशलक्ष होती, अलगेरीअन्स हे मूलतः अरब-बर्बर वंशाचे लोक आहेत. २० व्या शतकाच्या सुरूवातीस लोकसंख्या अंदाजे चार दशलक्ष होती. सुमारे ९०% अल्जेरियन लोक उत्तर, किनारपट्टीच्या भागात राहतात. सहारा वाळवंटातील रहिवासी प्रामुख्याने ओएसिस जवळ केंद्रित आहेत. सुमारे १.५ दशलक्ष भटक्या विमुक्त जमातीचे आहेत. अल्जीरियामधील २८.१% लोक १५ वर्षाखालील आहेत.

देशातील ७०% वकील आणि ६०% न्यायाधीश महिला आहेत आणि वैद्यकीय क्षेत्रातही त्यांचे वर्चस्व आहे. पुरुषांच्या तुलनेत महिला वाढत्या प्रमाणात घरगुती उत्पन्नामध्ये हातभार लावत आहेत. विद्यापीठामध्ये ६०% विद्यार्थी महिला आहेत.

वांशिक गट

अल्जेरियाच्या इतिहासामध्ये स्वदेशी बर्बर, तसेच फोनिशियन, रोमन्स, बायझंटाईन ग्रीक, अरब, तुर्क, विविध उप-सहारा आफ्रिकन आणि फ्रेंच लोकांचे योगदान आहे. अल्जियर्स आणि इतर शहरांच्या लोकसंख्येमध्ये अंडालूसी शरणार्थींचे वंशज देखील उपस्थित आहेत.

२०व्या शतकात अरब राष्ट्रवादाच्या उदयानंतर अल्जेरियातील बर्बर संस्कृती आणि वांशिकतेचे वर्चस्व असूनही, बहुतेक अल्जेरियन लोक स्वतःला अरबी म्हणून ओळखतात. बर्बर आणि बर्बर-बोलणारे अल्जेरियन अनेक गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. यापैकी सर्वात मोठे म्हणजे काबिले, जे काबिले प्रदेशात राहतात, ईशान्य अल्जेरियाचे चौई, दक्षिण वाळवंटातील तुआरेग आणि उत्तर अल्जेरियामधील शेनवा लोक. वसाहती काळात, युरोपियन लोकसंख्या मोठ्या संख्येने पाईड-नायर्स म्हणून ओळखली जायची. ते प्रामुख्याने फ्रेंच, स्पॅनिश आणि इटालियन मूळचे होते. या लोकसंख्येपैकी बहुतेक लोक स्वातंत्र्याच्या युद्धाच्या वेळी सोडले होते.

Reference: Algeria

Help your friends by sharing this article with them

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.