देश भूगोल

अंगोला (Angola)

अंगोला Information about angola in marathi
Wikipedia

अंगोला, अधिकृतपणे अंगोला प्रजासत्ताक हा दक्षिण-मध्य आफ्रिकेचा पश्चिम-किनारचा देश आहे. हा आफ्रिकेतील सातवा क्रमांकाचा देश आहे; दक्षिणेस नामिबिया, उत्तरेस काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक, पूर्वेस झांबिया आणि पश्चिमेस अटलांटिक महासागर आहे. अंगोलाचा एक एक्सक्लेव्ह प्रांत आहे, जो कॅबिंडा प्रांत जो कॉंगो प्रजासत्ताक आणि काँगोच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाला लागून आहे. अंगोलाची राजधानी आणि सर्वात मोठे शहर लुआंडा आहे.

अंगोलाचा प्रदेश पालेओलिथिक युग काळापासून वसलेला आहे, त्यात विविध जाती, जमाती आणि राज्ये आहेत. पोर्तुगीज वसाहतवादापासून अंगोला या राष्ट्राची उत्पत्ती झाली, ज्याची सुरूवात सोळाव्या शतकात स्थापन झालेल्या किनारपट्टी वसाहती व व्यापारिक पोस्टपासून झाली. 19 व्या शतकात, युरोपियन स्थायिकांनी हळूहळू आतील भागात स्वत: ला स्थापित करण्यास सुरवात केली.

वसाहतीविरोधी संघर्षानंतर १९५५ मध्ये मार्क्सवादी – लेनिनिस्ट पीपल्स रिपब्लिक ऑफ अंगोला म्हणून स्वातंत्र्य प्राप्त झाले. हे सोव्हिएत युनियन आणि क्युबाने समर्थित एकहातीय राज्य पद्धती होती. अंगोलाच्या लिबरेशन ऑफ एमपीआरए (एमपीएलए) आणि बंडखोर-कम्युनिस्ट विरोधी राष्ट्रीय संघ यांच्यातील सत्ताधारी पीपल्स मूव्हमेंट्स मधील गृहयुद्ध (युनिटा) झाले. याला युनायटेड स्टेट्स आणि दक्षिण आफ्रिका यांनी पाठिंबा दर्शविला होता आणि तो २००२ पर्यंत टिकला. अंगोला एक स्थिर, एकात्मक, अध्यक्षीय घटनात्मक प्रजासत्ताक बनले आहे.

अंगोलामध्ये खनिज व पेट्रोलियमचे विशाल साठा असून त्याची अर्थव्यवस्था जगातील सर्वात वेगाने वाढणार्‍या देशांमध्ये आहे. तथापि, बहुतेक लोकसंख्येचे राहणीमान चांगले नाही, अंगोला मध्ये जगातील सर्वात कमी आयुर्मान आहे आणि बालमृत्यू जास्त आहे. अंगोलाची आर्थिक वाढ अत्यंत असमान आहे, देशाची बहुतांश संपत्ती लोकसंख्येच्या असंख्य लहान क्षेत्रात केंद्रित आहे.

अंगोला हे संयुक्त राष्ट्र, ओपेक, आफ्रिकन युनियन, पोर्तुगीज भाषेतील देशांचे समुदाय आणि दक्षिण आफ्रिकन विकास समुदायाचे सदस्य राष्ट्र आहे. अत्यंत बहु-वंशीय देश; अंगोलाचे 25.8 दशलक्ष लोक विविध आदिवासी गट, चालीरिती आणि परंपरेचे आहेत. पोर्तुगीज भाषेच्या आणि कॅथोलिक चर्चचा खूप प्रभाव अंगोलाच्या जनजीवनावर पडला आहे.

अंगोला चा नकाशा

नाव व्युत्पत्ति

अंगोला हे नाव पोर्तुगीज वसाहत नाव रेनो डी अंगोला (‘किंगडम ऑफ अँगोला’) पासून आले आहे, जे डायस दे नोव्हाइस १५७१ सनद मध्ये नमूद आहे.

अंगोला चा इतिहास

स्थलांतर

पहिल्या बंटू स्थलांतर होण्यापूर्वी आधुनिक अंगोला मुख्यतः भटक्या-खोई आणि सॅन यांनी वसविले होते. खोई आणि सॅन लोक ना पशुपालक ना शेती करणारे होते, ते शिकारी होते. उत्तरेकडून येणार्‍या बंटू लोकांमुळे ते विस्थापित झाले, बहुतेकांचे मूळ आजच्या वायव्य नायजेरिया आणि दक्षिणी नायजर या प्रदेशात झाला.

पोर्तुगीज वसाहतवाद

पोर्तुगीज अन्वेषक दिओगो कोओ १४८४ मध्ये या भागात पोचले. त्याच्याच मागील वर्षी पोर्तुगीजांनी कोँगोशी संबंध प्रस्थापित केले होते. पोर्तुगीजांनी त्यांचे प्रारंभिक व्यापारी पोस्ट सोयो येथे स्थापित केली. पाउलो डायस दे नोव्हाइस यांनी १५७५ मध्ये साओ पाउलो डी लोआंडा (लुआंडा) ची स्थापना केली. तेथे शंभर कुटुंबे व चारशे सैनिक होते.

पोर्तुगीजांनी अंगोला किनारपट्टीवर अनेक वस्त्या, किल्ले आणि व्यापारिक पोस्टची स्थापना केली. ते ब्राझिलियन वृक्षारोपणांसाठी अंगोलाच्या गुलामांचा व्यापार करतात. स्थानिक गुलाम विक्रेत्यांनी पोर्तुगीज साम्राज्यासाठी मोठ्या संख्येने गुलामांचा पुरवठा केला, सहसा युरोपमधून तयार केलेल्या वस्तूंच्या बदल्यात.

अंगोला राष्ट्रवादाचा उदय

वसाहती कायद्यानुसार अश्वेत अंगोलानांना राजकीय पक्ष किंवा कामगार संघटना स्थापन करण्यास मनाई होती. दुसर्‍या महायुद्धापर्यंत राष्ट्रवादी चळवळी रुजल्या नाहीत. १९६०च्या सुरुवातीच्या काळात ते ग्रामीण संघटनांमध्ये सामील झाले. १९६१ मध्ये अंगोलाच्या आत्मनिर्णयतेच्या वाढत्या मागण्यांकडे लक्ष देण्यास नकार दिल्याने सशस्त्र संघर्ष भडकला. याला बायक्सा डे कॅसांजे बंड म्हणतात आणि हळूहळू याचा स्वातंत्र्याच्या युद्धामध्ये रूपांतरण झाले. हे युद्ध पुढील बारा वर्षे चालू राहिले.

नागरी युद्ध

संपूर्ण स्वातंत्र्य युद्धाच्या काळात तीन प्रतिस्पर्धी राष्ट्रवादी चळवळींना राजकीय आणि लष्करी दुफळीमुळे तीव्र अडथळा निर्माण झाला. पोर्तुगीजांविरूद्ध गनिमी प्रयत्नांना एकत्र करण्यात ते यशस्वी झाले नव्हते. १९६१ ते १९७५ च्या दरम्यान एमपीएलए, युनिटा, आणि एफएनएलए अंगोलामधील लोक आणि आंतरराष्ट्रीय समुदायाच्या मदतीसाठी एकमेकांशी झटत राहिले.

युनिटाबरोबर युद्धबंदी

22 मार्च 2002 रोजी जोनास सॅम्बी सरकारी सैन्याविरूद्ध कारवाईत मारला गेला. त्यानंतर युनिटा आणि एमपीएलएने युद्धविराम गाठला. युनिटाने आपली शस्त्रे सोडली आणि प्रमुख विरोधी पक्षाची भूमिका स्वीकारली. देशाची राजकीय परिस्थिती स्थिर होऊ लागली असली तरी २००८ आणि २०१२ मधील अंगोलामधील निवडणुका आणि २०१० मध्ये नवीन राज्यघटना लागू होईपर्यंत नियमित लोकशाही प्रक्रिया अस्तित्वात नव्हत्या.

अंगोला बद्दल इतर माहिती

  • राजधानी आणि सर्वात मोठे शहर – लुआंडा
  • अधिकृत भाषा – पोर्तुगीज
  • सह-अधिकृत भाषा – किकोंगो, किंबुंडू, उंबुंडु
  • पारंपारीक गट –
    • 36% ओव्हिंबंडु
    • 25% अंबुंडू
    • 13% बाकोन्गो
    • 22% इतर आफ्रिकन
    • 2% मेस्टिओ
    • 1% चीनी
    • 1% युरोपियन
  • सरकार – अध्यक्षीय घटनात्मक प्रजासत्ताक
  • अध्यक्ष- जोओ मॅन्युएल गोनाल्व्ह्स लोरेनो
  • उपाध्यक्ष – बोर्निटो दे सूसा
  • निर्मिती
    • कम्युनिस्ट राजवटीत पोर्तुगालपासून स्वातंत्र्य – 11 नोव्हेंबर 1975
    • संयुक्त राष्ट्रसंघाची संपूर्ण सदस्यता – 22 नोव्हेंबर 1976
    • सद्य घटना- 21 जानेवारी 2010
  • क्षेत्रफळ
    • एकूण – 1,246,700 किमी 2 (481,400 चौरस मैल) (22 वा)
    • पाणी (%) नगण्य आहे
  • लोकसंख्या –
    • 2014 ची जनगणना – 25,789,024
    • घनता – 20.69 / किमी 2 (53.6 / चौरस मैल) (199 वा)
  • जीडीपी (पीपीपी) 2019 चा अंदाज
    • एकूण 8 208.034 अब्ज (64 वा)
    • दरडोई 6,850 डॉलर (107 वा)
  • चलन – क्वान्झा (एओए)
  • टाइम झोन -UTC + 1 (WAT)

Reference: Angola

 

Help your friends by sharing this article with them

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.