देश भूगोल

काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक (Democratic Republic of the Congo)

काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक Democratic Republic of the Congo information in Marathi
wikimedia

डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ कॉंगो (काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक), ज्याला डीआर कॉंगो, डीआरसी, डीआरओसी, कॉंगो-किंशासा किंवा फक्त कॉंगो देखील म्हटले जाते, हा मध्य आफ्रिकेतील एक देश आहे. हे कधीकधी त्याच्या पूर्वीच्या “झेरे” नावाने ओळखले जाते, १९७१ ते १९९७ दरम्यान हे त्याचे अधिकृत नाव होते.

हे क्षेत्रफळानुसार सब-सहारन आफ्रिकेतील सर्वात मोठा देश आहे, संपूर्ण आफ्रिकेतील (अल्जेरिया नंतर) दुसर्‍या क्रमांकाचा आहे. तसेच जगातील ११ व्या क्रमांकाचा देश असून याची लोकसंख्या ७८ दशलक्षाहूनही अधिक आहे. काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक हा सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेला फ्रान्सोफोन देश आहे. आफ्रिकेतील चौथा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला फ्रान्सोफोन देश आणि जगातील १६व्या क्रमांकाचा लोकसंख्या असलेला देश. ईस्टर्न डीआर कॉंगो हे २०१५ पासून किवमध्ये सुरू असलेल्या लष्करी संघर्षाला सामोरे जात आहे.

इतिहास

मध्य कॉंगो खोऱ्यात, डीआरसीच्या प्रांतात सुमारे ९०००० वर्षांपूर्वी मध्य अफ्रिकी भागातील रहिवासी होते. जवळजवळ ३००० वर्षांपूर्वी बंटू लोक इथे पोहचले. पश्चिमेस, कॉंगो किंगडमने १४ ते १९ व्या शतकापर्यंत कांगो नदीच्या मुखावरील प्रदेशावर राज्य केले. मध्यभागी आणि पूर्वेकडे, १६व्या आणि १७व्या शतकापासून ते १९व्या शतकापर्यंत लुबा आणि लुंडाच्या राज्यांचे राज्य होते.

आफ्रिकन स्क्रॅबलची सुरुवात होण्यापूर्वी १८७० च्या दशकात बेल्जियमच्या लिओपोल्ड २ च्या प्रायोजकतेखाली सर्वप्रथम हेनरी मॉर्टन स्टेनली यांच्या नेतृत्वात कांगो खोऱ्याचा शोध घेण्यात आला. लिओपोल्डने १९८५ मध्ये बर्लिन परिषदेत औपचारिकरित्या कॉंगो प्रांतावर हक्क संपादन केले आणि “कॉंगो फ्री स्टेट” असे नाव देऊन ही जमीन आपली खासगी मालमत्ता बनविली. फ्री स्टेट दरम्यान, त्याच्या औपनिवेशिक लष्करी युनिट, फोर्स पब्लिक, ने स्थानिक जनतेला रबर तयार करण्यास भाग पाडले. १९८५ ते १९०८ पर्यंत लाखो कॉंगो लोक आजार आणि शोषणाच्या परिणामी मरण पावले. १९०८ मध्ये, बेल्जियमने सुरुवातीच्या अनिश्चिततेनंतरही औपचारिकरित्या फ्री स्टेटवर कब्जा केला, जे “बेल्जियम कॉंगो” म्हणून प्रसिद्ध झाले.

बेल्जियन काँगोने ३० जून १९६० रोजी रिपब्लिक ऑफ कॉंगो या नावाने स्वातंत्र्य मिळवले. कॉंगोली राष्ट्रवादी पेट्रिस लुमुंबा प्रथम पंतप्रधान म्हणून निवडले गेले, तर जोसेफ कासा-वुबू पहिले राष्ट्रपती झाले. प्रदेशाच्या कारभारावरून संघर्ष उद्भवला, जो कॉंगो संकट (क्रायसिस) म्हणून ओळखला जाऊ लागला.

मोत्स त्सोंबे आणि दक्षिण कासाईच्या अधीन असलेल्या कटंगा प्रांतांनी वेगळा देश बनवण्याचा प्रयत्न केला. या संकटात लुमुंबाने सोव्हिएत संघाकडे मदतीसाठी हात पसरले, अमेरिका आणि बेल्जियम सावध झाले आणि त्यांनी ५ सप्टेंबर रोजी त्यांना पदावरून काढून टाकण्याची मोहीम सुरु केली आणि १७ जानेवारी १९६१ रोजी बेल्जियमच्या नेतृत्वात कटांगीज सैन्याने अखेरीस त्यांना फाशी दिली.

२ नोव्हेंबर १९६५ रोजी लष्कराचे स्टाफ प्रमुख जोसेफ-डिसीरा मोबूतू, ज्यांनी नंतर स्वत: चे नाव मोबूतू सेसे सेको असे ठेवले होते देशाची सत्ता काबीज केली. १९७१ मध्ये त्यांनी देशाचे नाव झेरे असे ठेवले. देश एक-पक्षीय हुकूमशाही राज्य म्हणून चालवला जात होता. शीत युद्धाच्या काळात घेतलेल्या कम्युनिस्टविरोधी भूमिकेमुळे मोबूतूच्या सरकारला अमेरिकेचे महत्त्वपूर्ण पाठबळ मिळाले. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला मोबूतू यांचे सरकार कमकुवत होऊ लागले. १९९४ मध्ये रवांडाच्या नरसंहार आणि पूर्व वान्यामुलेंगे लोकांच्या निर्भत्सनामुळे १९९६ मध्ये तुत्सी एफपीआर शासित रवांडा यांच्या नेतृत्वात आक्रमण झाले ज्याने पहिल्या कांगो युद्धाला सुरुवात केली.

१७ मे १९९७ रोजी दक्षिण किव प्रांतातील तुत्सी सैन्याचा नेता लॉरेन्ट-डिसीरा काबिला अध्यक्ष बनला. मोबूतूने मोरोक्कोला पलायन केल्यावर ते देशाचे नाव कांगोच्या लोकशाही प्रजासत्ताकात बदलले. राष्ट्राध्यक्ष कबीला आणि रवांडन आणि तुत्सी यांच्यात देशातील तणावामुळे १९९८ ते २००३ या काळात कॉंगोचे दुसरे युद्ध सुरू झाले. शेवटी, नऊ आफ्रिकी देश आणि जवळपास वीस सशस्त्र गट युद्धामध्ये सामील झाले. यामध्ये ५.४ दशलक्ष लोक मरण पावले. दोन युद्धांनी देशाला उद्ध्वस्त केले. १६ जानेवारी २००१ रोजी प्रेसिडेंट लॉरेन्ट-डिसीरी काबिला यांची त्यांच्या एका अंगरक्षकाने हत्या केली आणि आठ दिवसांनंतर त्यांचा मुलगा जोसेफ यांनी राष्ट्राध्यक्षपदाची सूत्रे स्वीकारली.

भूगोल

काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक (डीआरसी) मध्य सब-सहारा आफ्रिकेत स्थित आहे. याच्या वायव्य दिशेला कांगो प्रजासत्ताक, उत्तरेस मध्य आफ्रिकन रिपब्लिक आणि दक्षिण सुदान, ईशान्य दिशेस युगांडा, रवांडा, बुरुंडी आणि टांझानिया. दक्षिण आणि दक्षिण-पूर्वेस झांबिया, नैऋत्यकडे अंगोला, आणि पश्चिमेस दक्षिण अटलांटिक महासागर आणि अंगोलाचा कॅबिंडा प्रांत आहे.

कॉंगोचा आकार, २३४५४०८ चौरस किलोमीटर. हे स्पेन, फ्रान्स, जर्मनी, स्वीडन आणि नॉर्वेच्या एकत्रित क्षेत्रापेक्षा किंचित मोठे आहे. अल्जेरिया नंतर हा आफ्रिकेतील क्षेत्रानुसार दुसर्‍या क्रमांकाचा देश आहे.

कॉंगो लोकशाही प्रजासत्ताक चा नकाशा

वांशिक गट

काँगोचे डेमोक्रॅटिक रिपब्लिकमध्ये २०० हून अधिक वांशिक गट वस्ती करतात, त्यापैकी बहुतेक बंटू लोक आहेत. एकत्रितपणे, मॉन्गो, लुबा आणि कोंगो आणि मंगबेटु-अझंडे यांची सुमारे ४५% लोकसंख्या
आहे. काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताकमधील कोँगो लोक हा सर्वात मोठा वांशिक गट आहे.

२०१६ मध्ये, संयुक्त राष्ट्रांनी देशाची लोकसंख्या ७९ दशलक्ष असल्याचा अंदाज लावला. युद्ध चालू असूनही १९९२ मध्ये ३९.१ दशलक्ष असणारी लोकसंख्या इतक्या वेगाने वाढ झाली आहे. तब्बल २५० जातीय गटांना ओळखले गेले व त्यांची नावे दिली गेली. सर्वात जास्त लोक म्हणजे कॉंगो, लुबा आणि मोंगो गटातील आहेत. सुमारे ६००००० पिग्मी डीआर कॉंगोचे मूळ निवासी आहेत. इथे अनेक स्थानिक भाषा आणि पोटभाषा बोलल्या जात असल्या तरी, फ्रेंच आणि राष्ट्रीय मध्यस्थ भाषा कितुबा, तशिलुबा, स्वाहिली आणि लिंगाला या दोन्ही भाषांचा मोठ्या प्रमाणात वापर करून भाषिक दुरावा कमी झाला आहे.

Reference: Democratic Republic of the Congo

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment