पौराणिक

धन्वंतरी (Dhanvantari)

Information about Dhanvantari धन्वंतरी
Wikipedia

धन्वंतरी हे औषधांचे देवता आणि भगवान विष्णूचे अवतार आहेत. पुराणात त्यांचा आयुर्वेदाचा देव म्हणून उल्लेख आहे. त्यांनी, समुद्रमंथनाच्या वेळी, दूध महासागरातून ते अमृताचा घडा घेऊन प्रकट झाले. हिंदु धर्मात असा समज आहे की धन्वंतरी देवाच्या पूजा अर्चनाने स्वत:च्या किंवा इतरांच्या आरोग्यासाठी आशीर्वाद मिळू शकतो. विशेषत: धनत्रयोदशीच्या दिवसाचे या पूजेसाठी विशेष स्थान आहे. भारत सरकारने जाहीर केले आहे की धन्वंतरी त्रयोदशी प्रत्येक वर्षी “राष्ट्रीय आयुर्वेद दिवस” ​​म्हणून साजरा केला जाईल

रामायण बालकंद आणि भागवत पुराणात असे म्हटले आहे की मंदरा पर्वत आणि वासुकी नागाचा वापर करून देव आणि असुरांनी समुद्राचे मंथन केले आणि धन्वंतरी दूध महासागरातून अमृताच्या घडयासोबत प्रकटले. अमृताचे भांडे असुरांनी पळवून नेले आणि या घटनेनंतर मोहिनी नावाचा आणखी एक अवतार प्रकार झाला आणि असुरांकडून अमृत परत मिळवले. असा विश्वास आहे की धन्वंतरीने आयुर्वेदाची प्रथा चालू केली. धन्वंतरी-निगंतू हा ग्रंथ उल्लेखनिय आहे, जो धनवंतरीच्या औषधी वनस्पतींना पूर्णपणे स्पष्ट करतो.

मूर्ती

विष्णुधरामोत्तर या प्राचीन संस्कृत ग्रंथानुसार धन्वंतरी देवाला सहसा चार हातांनी चित्रित केले पाहिजे. धन्वंतरीला चार हातांच्या विष्णू रूपात दाखविले जाते, एका हातात शंखा, चक्र, जळू आणि अमृत असलेले भांडे असते.

त्याचा अवतार दिवस दरवर्षी दिवाळीच्या दोन दिवस आधी धनत्रयोदशीच्या दिवशी साजरा केला जातो. हा दिवस राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन म्हणूनही साजरा केला जातो. २०१६ पासून राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन उत्सव सुरू झाला.

भारतातील मंदिरे

कोकणात दापोली (जिल्हा रत्नागिरी) येथे धन्वंतरी मंदिर आहे. दक्षिण भारतातील विशेषत: केरळ आणि तामिळनाडूमध्ये धन्वंतरीला समर्पित काही मंदिरे आहेत, जिथे आयुर्वेडच सराव खूप प्रसिद्ध आहे. केरळमधील थोटुवा धन्वंतरी मंदिर हे एक विशेष प्रसिद्ध मंदिर आहे, जिथे भगवान धन्वंतरीची मूर्ती जवळजवळ सहा फूट उंच आहे. ‘गुरुवायूर एकादशी’ च्या दिवशी इथे मोठा उत्सव असतो.

तामिळनाडूमध्ये, श्री रंगनाथस्वामी मंदिराच्या प्रांगणात धन्वंतरी मंदिर आहे जिथे रोज देवतांची उपासना केली जाते. कांचीपुरममधील वरदराज पेरूमल मंदिराच्या दुसर्‍या भागात आणखी एक धन्वंतरि मंदिर आहे.

Reference: Dhanvantari

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment