ऐतिहासिक लोक

फ्रांसिस बुकानन (Francis Buchanan)

फ्रांसिस बुकानन Francis Buchanan
memim.com

डॉ. फ्रान्सिस बुकानन, ज्यांना नंतर फ्रान्सिस हॅमिल्टन म्हणून ओळखले केले, परंतु बर्‍याचदा फ्रान्सिस बुकानन – हॅमिल्टन म्हणून ओळखले जाते, ते स्कॉटिश चिकित्सक होते ज्यांनी भारतात वास्तव्य करताना भूगोलशास्त्रज्ञ, प्राणीशास्त्रज्ञ आणि वनस्पतिशास्त्रज्ञ म्हणून महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.

सुरुवातीचे जीवन

फ्रान्सिस बुकानन यांचा जन्म पर्थशायरमधील कॅलँडर, बारदोवी येथे झाला. फ्रान्सिस बुकानन यांनी १७७४ मध्ये मॅट्रिक केले आणि १७७९ मध्ये एम.ए. प्राप्त केले. फ्रान्सिस बुकानन यांनी १७८३ मध्ये एडिनबर्ग विद्यापीठात वैद्यकीय शिक्षण घेतले. त्यांचा शोध प्रबंध फेब्रिस इंटरमिटेन्स (मलेरिया) वर होता. त्यानंतर त्यांनी आशियात मर्चंट नेव्ही जहाजावर काम केले आणि १७९४ ते १८१५ पर्यंत बंगाल मेडिकल सर्व्हिसमध्ये नोकरी केली. त्यांनी एडिनबर्गमधील जॉन होपच्या अंतर्गत वनस्पतिशास्त्र अभ्यास केला.

भारतातील करिअर

बुकाननच्या सुरुवातीची कारकीर्द इंग्लंड आणि आशिया दरम्यानच्या जहाजावर होती. कॅप्टन अलेक्झांडर ग्रे आणि नंतर कॅप्टन जोसेफ डोरीन यांच्या नेतृत्वात मुंबई आणि चीन दरम्यान ड्युट ऑफ माँट्रोसवर सर्जन म्हणून काम केले. त्यानंतर त्यांनी पुन्हा कॅप्टन ग्रेच्या नेतृत्वात फिनिक्सवर सेवा दिली. १७९४ मध्ये, त्याने “रोज” जहाजावर काम केले, ते पोर्ट्समाउथहून सप्टेंबरमध्ये कलकत्ता येथे पोचले. तिथे ते बंगाल प्रेसीडेंसीच्या वैद्यकीय सेवेत रुजू झाले.

१७९९ मध्ये, टीपू सुलतानचा पराभव आणि म्हैसूरच्या पतनानंतर, त्यांना दक्षिण भारताचे सर्वेक्षण करण्यास सांगितले गेले. १८०८ पर्यंत त्यांनी मद्रास पासून म्हैसूर, कॅनरा आणि मलबार चा प्रवास केला.

त्यांनी दोन सर्वेक्षण मोहमा केल्या, पहिली १८०० मध्ये म्हैसूरची आणि दुसरी १८०७-१४ मध्ये बंगालची. १८०४ मध्ये, बॅरेकपूर येथे वेलेस्ली यांनी स्थापन केलेल्या इन्स्टिट्यूशन फॉर प्रोमोटिंग नॅचरल हिस्टरी ऑफ इंडिया संस्थेचे प्रभारी होते.

ईस्ट इंडिया कंपनीचा सर्वेक्षण अधिकारी फ्रांसिस बुकाननला बाबरी मशिदीच्या भिंतींवर एक शिलालेख सापडला ज्यावर मीर बाकीचे नाव होते असा निकष त्यांनी लावला. तेव्हापासून हा विश्वास चलनात आला जी मीर बाकी च्या नेतृत्वाखाली बाबरी मशीद बांधण्यात आली. यासोबत त्यांनी स्थानिक परंपरा देखील नोंदविली, ज्याचानुसार स्थानिक लोकांचा असा विश्वास होता की सम्राट औरंगजेबाने रामास समर्पित मंदिर पाडल्यानंतर तिथे मशीद बांधली. बाबरी मशीद – रामजन्म भूमी किंवा अयोध्या विवादामध्ये फ्रान्सिस बुकानन यांचे नाव यामुळे येते.

Reference: Francis Buchanan-Hamilton

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment