देश भूगोल

गॅम्बिया (Gambia)

गॅम्बिया Information about Gambia in Marathi
wikimedia

गॅम्बिया, अधिकृतपणे रिपब्लिक ऑफ द गॅम्बिया, पश्चिम आफ्रिकेतील एक देश आहे जो अटलांटिक महासागराच्या पश्चिमेला किनारपट्टीचा अपवाद वगळता संपूर्णपणे सेनेगलने वेढलेला आहे. हा मुख्य आफ्रिकेतील सर्वात छोटा देश आहे.

गॅम्बिया देश हा गॅंबिया नदीच्या दोन्ही बाजूला वसलेला आहे., हि नदी देशाच्या मधोमध वाहते आणि अटलांटिक महासागरात रिकामी होते. या नदी वरूनच देशाचे नाव गॅम्बिया पडले आहे. गॅम्बियाचे क्षेत्रफळ १०६८९चौरस किलोमीटर आहे. एप्रिल २०१३ च्या जनगणनेनुसार याची लोकसंख्या १८५७१८१ एवढी होती. बॅंजूल ही गॅम्बियनची राजधानी आहे आणि सर्वात मोठी शहरे म्हणजे सेरेकुंडा आणि ब्रिकमा.

गुलाम व्यापारामुळे बर्‍याच पश्चिमेकडील आफ्रिकन देशांसोबत गॅम्बियाची ऐतिहासिक मुळे रुजली आहेत. गुलाम व्यापारासाठीच पोर्तुगीजांनी प्रथम गॅम्बिया नदीवर वसाहत बनवली. नंतर, २५ मे १७६५ रोजी सेनेगांबिया प्रांत स्थापन झाला, ब्रिटिश सरकारने औपचारिकपणे गांबियाचे नियंत्रण घेतले आणि गॅम्बियाला ब्रिटीश साम्राज्याचा एक भाग बनवले गेले. १९६५ मध्ये, दामदा जवारा यांच्या नेतृत्वात गॅम्बियाला स्वातंत्र्य मिळाले ज्यांनी याह्या जम्मेह यांनी १९९४ मध्ये सत्ता घेईपर्यंत राज्य केले. डिसेंबर २०१६च्या निवडणुकीत जमेमेहला पराभूत करून जानेवारी २०१७ मध्ये अदमा बॅरो गॅम्बियाचे तिसरे अध्यक्ष बनले. जाम्मेहेने सुरुवातीला निकाल स्वीकारला, नंतर तो स्वीकारण्यास नकार दिला, ज्यामुळे घटनात्मक संकट आणि सैनिकी हस्तक्षेप झाला.

गाम्बियाच्या अर्थव्यवस्थेमध्ये शेती, मासेमारी आणि विशेषतः पर्यटनाचे प्राबल्य आहे. २०१५ मध्ये ४८.६% लोक दारिद्र्यात राहत होते. ग्रामीण भागात गरीबी आणखी व्यापक आहे, जवळजवळ ७०%.

भूगोल

गॅम्बिया हा एक छोटासा आणि अरुंद देश आहे ज्याच्या सीमेमध्ये सुधारित गॅंबिया नदीचे आरसे आहेत. गॅम्बियाची जास्तीत जास्त रुंदी ५० किलोमीटरपेक्षा कमी आहे, एकूण क्षेत्रफळ ११२९५चौरस किमी आहे. गॅम्बियाच्या क्षेत्राचे सुमारे 1,300 चौरस किलोमीटर क्षेत्र (११.५%) पाण्याने व्यापलेले आहे. आफ्रिकन मुख्य भूमीवरील हा सर्वात छोटा देश आहे. तुलनात्मक दृष्टीने, गॅम्बियाचे जमैका बेटाच्या तुलनेत एकूण क्षेत्र कमी आहे. सेनेगल तीन बाजूंनी गॅम्बियाभोवती असून अटलांटिक महासागरावरील ८० कि.मी. किनारपट्टी त्याच्या पश्चिमेला आहे.

१८८९ मध्ये युनायटेड किंगडम आणि फ्रान्स यांच्यातील करारानंतरच्या सीमांचे रेखाटन करण्यात आले. पॅरिसमध्ये फ्रेंच आणि ब्रिटीश यांच्यात झालेल्या वाटाघाटी दरम्यान फ्रेंच लोकांनी सुरुवातीला ब्रिटिशांना गाम्बिया नदीच्या जवळपास २०० मैलांवर नियंत्रण दिले. १८९१ मध्ये सीमा चिन्हकांच्या पॅरिसच्या बैठकीनंतर गॅम्बियाच्या अंतिम सीमा निश्चित करण्यासाठी सुमारे १५ वर्षे लागली. गॅम्बिया नदीच्या उत्तरेकडील आणि दक्षिणेस सुमारे १६ कि.मी. क्षेत्रावर ब्रिटिशाना नियंत्रण मिळाले.

गॅम्बिया चा नकाशा

हवामान

गॅम्बियामध्ये उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. एक गरम आणि पावसाळी हंगाम सामान्यत: जून ते नोव्हेंबर पर्यंत असतो. परंतु त्यानंतर मे पर्यंत थंडीचे प्रमाण वाढते. गॅम्बियामधील हवामान शेजारच्या सेनेगल, दक्षिण माली आणि बेनिनच्या उत्तर भागाशी जुळणारे आहे.

समाज

२०११ मध्ये शहरीकरणाचे प्रमाण ५७.३% होते. २००३ च्या जनगणनेतील तात्पुरत्या आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की शहरी आणि ग्रामीण लोकसंख्येमधील दरी कमी होत आहे कारण अधिक भाग शहरी घोषित केले आहेत. शहरी स्थलांतर, विकास प्रकल्प आणि आधुनिकीकारणामुळे अधिक गाम्बियन्सना पाश्चात्य सवयी लागत आहे. तरीही ते पारंपरिक मूल्यांच्या संपर्कात आणत आहेत जसे पोशाख, उत्सव आणि विस्तारित कुटूंब व्यवस्था इत्यादी.

२०१०च्या यूएनडीपीच्या मानव विकास अहवालात गॅम्बियाचा मानवी विकास निर्देशांकातील १६९ देशांपैकी १५१ वा क्रमांक आहे. ते ‘लो ह्युमन डेव्हलपमेंट’ प्रकारात मोडतो. या निर्देशांकात आयुर्मान, शिक्षण, एकूण दरडोई राष्ट्रीय उत्पन्न (जीएनआय) व इतर काही घटकांची तुलना केली जाते. २०१३ मध्ये एकूण प्रजनन दर अंदाजे ३.९ मुले / महिला असा होता.

वांशिक गट

गॅम्बियामध्ये विविध जातीचे गट राहतात, प्रत्येकजण आपली स्वतःची भाषा आणि परंपरा जपतो. मॅंडींक जाती सर्वात मोठी आहे, त्यानंतर फूला, वोलोफ, जोला / करोनिंका, सेराहुले / जहांका, सेरेर्स, मांजॅगो, बांबारा, अकु मराबो, बैनुन्का आणि इतर आहेत. क्रिओ लोक, स्थानिकरित्या अकुस म्हणून ओळखले जातात, हे गॅम्बियामधील सर्वात लहान वांशिक अल्पसंख्यक आहेत. ते सिएरा लिऑन क्रेओल लोकांचे वंशज आहेत.

अंदाजे ३५०० गैर-आफ्रिकन रहिवाशांमध्ये युरोपियन आणि लेबनीज वंशाच्या कुटुंबाचा समावेश आहे (एकूण लोकसंख्येच्या ०.२३%). बहुतेक युरोपियन अल्पसंख्याक ब्रिटिश आहेत, अनेक ब्रिटिशांनी स्वातंत्र्यानंतर देश सोडला.

भाषा

इंग्रजी ही गॅम्बियाची अधिकृत भाषा आहे. अन्य भाषा मँडिंका, वोलोफ, फूला, सेरेर, क्रिओ, जोला आणि इतर देशी भाषा देखील बोलल्या जातात. देशाच्या भौगोलिक रचनेनुसार, फ्रेंच (बहुतेक पश्चिम आफ्रिकेतील अधिकृत भाषा) चे ज्ञान तुलनेने व्यापक आहे.

Reference : Gambia

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment