सण

नाताळ / क्रिसमस (Christmas)

नाताळ, क्रिसमस बद्दल माहिती, निबंध मराठीमध्ये
Gary Spears from Pexels

नाताळ किंवा क्रिसमस हा येशू ख्रिस्तांच्या जन्माच्या स्मरणार्थ वार्षिक उत्सव आहे. दरवर्षी २५ डिसेंबर रोजी जगभरातील कोट्यावधी लोकांमध्ये हा सण एक धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव म्हणून साजरा केला जातो. क्रिसमस डेला अनेक देशांमध्ये सार्वजनिक सुट्टी असते, नाताळ हा सण बहुसंख्य ख्रिश्चन तसेच अनेक गैर-ख्रिश्चन ही साजरे करतात. मराठीमध्ये क्रिसमस (Christmas) ला नाताळ असे म्हटले जाते आणि याला इंग्रजी मध्ये X-Mas असे हि लिहले जाते.

क्रिसमसला मराठी मध्ये नाताळ का म्हणतात? क्रिसमसला पोर्तुगीज भाषेत नाताळ म्हटले जाते, यावरूनच मराठी आणि गुजराती लोक क्रिसमस उत्सवाचा उल्लेख नाताळ असा करतात. योगायोग म्हणजे हा शब्द दक्षिण आफ्रिकेतील एका प्रांताचेही नाव आहे. पोर्तुगीज एक्सप्लोरर वास्को दा गामाने क्रिसमसच्या दिवशी या भागाचा शोध घेतल्यामुळे या प्रदेशाचे नाताळ असे नाव पडले असावे.

येशूच्या जन्माचा महिना आणि तारीख माहित नसली तरी, चौथ्या शतकाच्या सुरूवातीच्या चर्चने २५ डिसेंबर ही तारीख निश्चित केली. हा दिवस रोमन दिनदर्शिकेतील संक्रांतीच्या तारखेस सुसंगत आहे. बहुतेक ख्रिश्चन ग्रेगोरियन कॅलेंडर नुसार २५ डिसेंबर रोजी नाताळ साजरा करतात. तथापि, काही पूर्व ख्रिश्चन चर्च जुन्या ज्युलियन दिनदर्शिकेच्या २५ डिसेंबर रोजी क्रिसमस साजरा करतात, जी ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेत जानेवारीच्या तारखेस अनुरूप आहे. ख्रिस्ती लोकांचा असा विश्वास आहे की येशूच्या जन्माच्या जन्माची तारीख जाणून घेण्याऐवजी (किंवा वाद करण्याऐवजी) देव मनुष्याच्या रूपाने मानवतेच्या पापांचे प्रायश्चित करण्यासाठी पृथ्वीवर आला आहे या हेतुपर क्रिसमस साजरा केला पाहिजे.

क्रिसमस संबंधित प्रथांमध्ये प्री-ख्रिश्चन, ख्रिश्चन आणि धर्मनिरपेक्ष थीम यांचे मिश्रण आहे. लोकप्रिय आधुनिक प्रथांमध्ये भेटवस्तू देणे, अ‍ॅडव्हेंट पुष्पहार बनवणे, क्रिसमस संगीत आणि कॅरोलिंग, क्रिस्टिंग लावणे, येशूच्या जन्माचे नाटक पाहणे, क्रिसमस कार्डची देवाणघेवाण, चर्च सेवा यांचा समावेश आहे. तसेच क्रिसमस क्रॅकर्स, क्रिसमस ट्री, लाइट्स ने सजावट करणे अश्या गोष्टींचाही समावेश आहे.

याव्यतिरिक्त, सान्ता क्लॉज, फादर क्रिसमस, सेंट निकोलस आणि क्राइस्टकाइंड म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या, क्रिसमसच्या हंगामात मुलांना भेटवस्तू देणाऱ्या व्यक्तीबद्दल सुद्धा वेगवेगळ्या प्रथा आहेत. भेटवस्तू देण्याच्या या पद्धतीमुळे मुख्यतः पश्चिमी देशांमध्ये क्रिसमस उत्सवादरम्यान बाजारात वाढीव आर्थिक उलाढाल दिसून येते. किरकोळ विक्रेते आणि व्यवसायांसाठी हा विक्रीचा सर्वात महत्त्वाचा काळ बनला आहे. जगातील बर्‍याच भागांमध्ये क्रिसमसचा आर्थिक प्रभाव गेल्या काही शतकानुसार निरंतर वाढला आहे.

क्रिसमस च्या पद्धती व परंपरा

ख्रिस्ती बहुसंख्य देशांमध्ये क्रिसमस हा एक प्रमुख उत्सव म्हणून साजरा केला जातो आणि या दिवशी सार्वजनिक सुट्टी देखील असते. काही गैर ख्रिश्चन देशांमध्ये पूर्वीच्या वसाहतीच्या काळात उत्सव सुरू झाला (उदा. हाँगकाँग); तर काही देशांमध्ये अल्पसंख्यांक किंवा परदेशी सांस्कृतिक प्रभावामुळे क्रिसमस साजरा केला जातो. जपान सारख्या देशांमध्ये त्यांची ख्रिस्ती लोकसंख्या अल्प असूनही क्रिसमस खूप लोकप्रिय आहे. नाताळ मधील क्रिसमस ट्री, घराची सजावट, भेटवस्तू देणे या सारख्या धर्मनिरपेक्ष पद्धतींचा त्यांनी स्वीकार केला आहे.

ज्या देशांमध्ये क्रिसमसची औपचारिक सार्वजनिक सुट्टी नसते त्या देशांमध्ये अफगाणिस्तान, अल्जेरिया, अझरबैजान, बहरीन, भूतान, कंबोडिया, चीन (हाँगकाँग आणि मकाऊ वगळता), कोमोरोस, इराण, इस्त्राईल, जपान, कुवैत, लाओस, लिबिया, मालदीव, मॉरिटानिया, मंगोलिया, मोरोक्को, उत्तर कोरिया, ओमान, पाकिस्तान, कतार, सहरावी प्रजासत्ताक, सौदी अरेबिया, सोमालिया, ताजिकिस्तान, थायलंड, ट्युनिशिया, तुर्की, तुर्कमेनिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती, उझबेकिस्तान, व्हिएतनाम आणि येमेन यांचा समावेश आहे. जगभरातील विविध देशात नाताळ वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा केला जाऊ शकतो, स्थानीय संस्कृती आणि पद्धतींचा यावर परिणाम दिसतो.

चर्च उपस्थिती

ख्रिश्चनांसाठी क्रिसमस डे चर्च सेवेला खूप महत्त्व आहे. क्रिसमस आणि स्तरला चर्चमध्ये लोकांची उपस्थिती वाढते. लाइफवे ख्रिश्चन रिसोर्सच्या २०१० च्या सर्वेक्षणात असे आढळले आहे की दहापैकी सहा अमेरिकन या काळात चर्च सेवांमध्ये उपस्थित असतात. युनायटेड किंगडममध्ये, चर्च ऑफ इंग्लंडने 2015 मध्ये क्रिसमस सेवांमध्ये अंदाजे 2.5 दशलक्ष लोकांची उपस्थिती नोंदविली.

सजावट

क्रिसमसच्या दिवशी सजावट करण्याच्या प्रथेचा खूप जुना इतिहास आहे. लंडनमध्ये पंधराव्या शतकात असे नोंदवले गेले की क्रिसमस च्या वेळी लंडनमधील प्रत्येक घरात आणि चर्च मध्ये रहिवासी हिरव्या रंगाची सजावट करत असत. आयव्हीच्या हृदयाच्या आकाराचे पान हे येशूच्या पृथ्वीवर येण्याचे प्रतीक मानले जाते, हॉली पेगन आणि विचेस पासून संरक्षण करते. थोर्न्स हे येशूच्या क्रूसिफिकेशन च्या वेळी घातलेला काट्यांचा मुकुटाचे प्रतीक आहे तर रेड बेरीज हे त्यांच्या वाहणाऱ्या रक्ताचे प्रतीक होय.

क्रिसमस च्या सजावटीमध्ये मुख्यतः लाल, हिरवा आणि सोनेरी रंग वापरला जातो. यात लाल रंग येशूचा रक्ताचा प्रतीक आहे, हिरवा चिरंतर जीवनाचे प्रतीक आणि विशेषतः सदाहरित झाड ज्याची हिवाळ्यातही पाने गळत नाहीत याचे प्रतीक आहे तर सोनेरी रंग हा रॉयल्टी चे प्रतीक आहे.

क्रिसमस ट्री चा वापर प्रथम जर्मन लुथरानांनी 16 व्या शतकात केला. प्रोटेस्टंट सुधारक, मार्टिन बुसर यांच्या नेतृत्वात 1539 मध्ये स्ट्रासबर्गच्या कॅथेड्रलमध्ये क्रिसमस ट्री लावण्यात आल्याची नोंद आहे. पुढे हे जर्मन लुथरन सुशोभित क्रिसमस ट्री अमेरिकेत घेऊन आले. “क्रिसमस ट्री” या इंग्रजी शब्दाचा प्रथम वापर 1835 मध्ये नोंदविला गेला आहे.

क्रिसमसच्या झाडाची सजावट करताना, बरेच जण बेथलहेमच्या देवदूताचे (एंजल) प्रतीक म्हणून क्रिसमस ट्री च्या शिखरावर एक तारा लावतात. ऑक्सफोर्ड युनिव्हर्सिटीचे प्रोफेसर डेव्हिड अल्बर्ट जोन्स लिहितात की 19व्या शतकात, येशूच्या जन्माच्या अहवालात नमूद केलेल्या देवदूतांचे प्रतीक म्हणून लोक क्रिसमस ट्री च्या टोकावर स्टार सजवतात आणि पुढे ही प्रथा लोकप्रिय झाली.

जर्मनीमधून ही प्रथा ब्रिटनमध्ये आली, प्रथम जॉर्ज तिसर्‍याची पत्नी राणी शार्लोट मुळे आणि त्यानंतर अधिक यशस्वीपणे राणी व्हिक्टोरियाच्या कारकिर्दीत प्रिन्स अल्बर्टने मुळे. 1841 पर्यंत क्रिसमस ट्री सजावटीची प्रथा संपूर्ण ब्रिटनमध्ये अधिक व्यापक झाली होती. 1870 च्या दशकापर्यंत अमेरिकेतील लोकांनी क्रिसमस ट्री लावण्याची प्रथा अवलंबली होती.

जन्म खेळा (Nativity Play)

ख्रिस्ती लोकांसाठी येशूचे जन्म नाटक पाहणे ही क्रिसमसच्या काळामधील सर्वात जुनी परंपरा आहे. ए.डी. १२२२ मध्ये येशूच्या जन्माचे प्रथम पुनरुत्थान करण्यात आले. त्या वर्षी, एसीसीच्या फ्रान्सिसने इटलीमधील त्याच्या चर्चच्या बाहेर जन्म देखावा जमविला आणि मुलांनी येशूच्या जन्माच्या उत्सवात क्रिसमस कॅरोल गायले.

फ्रान्सिसच्या येशूच्या जन्माचे नाट्य पाहण्यासाठी लोक दूरवरून प्रवास करीत असत आणि वर्षानुवर्षे यामध्ये वाढ होतच राहिली. जन्म नाटक अखेरीस संपूर्ण युरोपमध्ये पसरले आणि लोकप्रिय झाले. क्रिसमस ईव्ह आणि क्रिसमस डे चर्चच्या सेवा, शाळा, थेटर मध्ये बर्‍याचदा हे नाटक दाखवले जाते. फ्रान्स, जर्मनी, मेक्सिको आणि स्पेनमध्ये बहुतेक वेळा नेटीवेटी प्ले रस्त्यावर प्रदर्शित केले जातात.

क्रिसमस संगीत आणि कॅरोल

सर्वात जुने ख्रिसमस स्तोत्र चौथे शतकातील रोममध्ये दिसतात. स्पॅनिश कवी प्रुदेंटीयस यांनी लिहिलेले “कॉर्ड नॅटस एक्स पेरेंटिस” आजही काही चर्चमध्ये गायले जाते. 13व्या शतकापर्यंत फ्रान्स, जर्मनी आणि विशेषतः इटलीमध्ये फ्रान्सिस ऑफ असीसीच्या प्रभावाखाली, मूळ भाषेतील लोकप्रिय ख्रिसमस गाण्यांची एक मजबूत परंपरा विकसित झाली. इंग्रजीतील ख्रिसमस कॅरोल प्रथम जॉन ऑडलेच्या 1426 च्या कामात दिसतात.

उत्तर युरोपमधील प्रोटेस्टंट सुधारानंतर कॅरोल गायनाच्या प्रारंभी लोकप्रियतेत घट झाली. मार्टिन लूथर यांच्यासारख्या काही सुधारकांनी कॅरोल लिहिले आणि उपासनेत त्यांच्या वापरास प्रोत्साहन दिले. 19व्या शतकातील लोकप्रिय कॅरोलमध्ये आवड निर्माण होईपर्यंत ग्रामीण भागातील कॅरोल्स मुख्यत्वे जिवंत राहिले. अठराव्या शतकातील इंग्रज सुधारक चार्ल्स वेस्ले यांना उपासनेसाठी संगीताचे महत्त्व समजले, त्यांनी कमीतकमी तीन ख्रिसमस कॅरोल लिहिले; मूळत: “हार्क! हाऊ ऑल द वेलकिन रिंग्ज” या नावाने ओळखले जाणारे, नंतर “हार्क! हे हेरल्ड एंजल्स सिंग” असे नाव बदलले.

पारंपारिक पाककृती

क्रिसमस मधील फॅमिली मिल म्हणजे पारंपारिकपणे उत्सवाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. या फॅमिली मिलमध्ये बनविले जाणारे जेवण हे देशानुसार बदलते. काही प्रदेशांमध्ये, जसे इटलीतील सिसली येथे जीवनामध्ये बारा प्रकारचे मासे वाढले जातात. युनायटेड किंगडम आणि त्यांच्या परंपरेने प्रभावित देशांमध्ये, क्रिसमसच्या जीवनात टर्की, गुस, ग्रेव्ही, बटाटे, भाज्या आणि कधीकधी ब्रेड आणि सायडरचा समावेश असतो. ख्रिसमस पुडिंग, मीन्स पाई, फ्रुट केक आणि युल लॉग केक यासारखे खास मिष्टान्नही तयार केले जाते.

पोलंड, पूर्व युरोप आणि स्कॅन्डिनेव्हियाच्या इतर भागांमध्ये क्रिसमस मिलमध्ये मासे वापरले जातात, परंतु lamb सारख्या माणसाचा वापरही इथे वाढत आहे. स्वीडनमध्ये हे विशेष प्रकारचे स्मेर्गोस्बर्ड सामान्य आहे, ज्यात ham, मीटबॉल आणि हेरिंग प्रमुख पदार्थ असतात. जर्मनी, फ्रान्स आणि ऑस्ट्रियामध्ये गुस आणि डुकराचे मांस पसंत करतात. विविध पाककृतींमध्ये बीफ, ham आणि कोंबडी जगभरात लोकप्रिय आहेत. माल्टीज पारंपारिकपणे मध्यरात्री आणि ख्रिसमसच्या संपूर्ण हंगामात इंबुलजुटा ताल-कस्टन नावाच्या चॉकलेट आणि चेस्टनट पेय पदार्थाचे सेवन केले जाते. स्लोव्हाक पारंपारिक ख्रिसमस ब्रेड पोटिका तयार करतात. अलीकडच्या काळात क्रिसमस मध्ये मिठाई आणि चॉकलेट खाणे जगभरात लोकप्रिय झाले आहे.

हिवाळ्यात उत्तर प्रदेशांतील देशांत पारंपारिकपणे उपलब्ध असलेल्या काही फळांपैकी एक “संत्री” फार पूर्वीपासून ख्रिसमसच्या विशेष पदार्थांशी संबंधित आहे. अंडीनग हे एक मधुर डेअरी-आधारित पेय आहे जे पारंपारिकपणे दूध, मलई, साखर आणि अंडी यापासून बनवले जाते. ब्रँडी, रम किंवा बॉरबॉनसारखे चे सेवन ही या काळात केले जाते.

ग्रीटिंग्ज कार्ड

ख्रिसमस कार्ड्स ख्रिसमस दिनाच्या आदल्या आठवड्यापासून मित्र आणि कुटुंबातील सदस्यांमध्ये दिले जातात. ग्रीटिंग्ज कार्डवर मुख्यतः “मेरी ख्रिसमस आणि नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा” असे संदेश असतात. अलीकडच्या काळात इंटरनेटमुळे क्रिसमस कार्ड पाठवणे अजूनच लोकप्रिय झाले आहे. लोक विविध चॅट ॲप्स, सोशल मीडिया वरून कौटुंबिक सदस्य, नातेवाईक, मित्र आणि ओळखीच्या लोकांना ख्रिसमसच्या शुभेच्छा पाठवतात.

भेटवस्तू देणे

भेटवस्तूंची देवाणघेवाण ही आधुनिक ख्रिसमसच्या सेलिब्रेशनच्या मुख्य बाबींपैकी एक आहे, यामुळे जगभरातील किरकोळ विक्रेते आणि व्यवसायांसाठी हा वर्षातील सर्वात फायदेशीर काळ ठरला आहे. ख्रिसमसच्या दिवशी भेट देण्याची प्रथा ही सेंट निकोलस आणि मॅगी ने बाळ येशूला दिलेल्या भेटवस्तूशी संबंधित आहे.

Reference: Christmas

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment