देश भूगोल

पोर्तो रिको (Puerto Rico)

पोर्तो रिको Information about Puerto Rico in Marathi
Wikimedia

पोर्तो रिको, अधिकृतपणे कॉमनवेल्थ ऑफ पोर्टो रिको (स्पॅनिश: एस्टॅडो लिब्रे असोसिआदो डे पोर्टो रिको) हा अमेरिकेचा एक प्रदेश आहे जो ईशान्य कॅरिबियन समुद्रामध्ये स्थित आहे, फ्लोरिडाच्या मियामीपासून अंदाजे 1,000 मैल (1,600 किमी).

पोर्तो रिको ग्रेटर अँटिल्स मधील डोमिनिकन रिपब्लिक आणि यूएस व्हर्जिन बेटांच्या मध्ये स्थित आहे. पोर्तो रिकोमध्ये मुख्य बेट आणि मोना, कुलेब्रा आणि व्हिएकस सारख्या अनेक लहान बेटांचा समावेश आहे. राजधानी आणि सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर सॅन जुआन आहे. प्रदेशाची एकूण लोकसंख्या अंदाजे ३.४ दशलक्ष आहे. स्पॅनिश आणि इंग्रजी अधिकृत भाषा आहेत, पण स्पॅनिशचे बोलीभाषेत वर्चस्व आहे.

मूळतः स्वदेशी टॅनो लोकांची वस्ती असलेल्या, पोर्तो रिकोची १४९३ मध्ये ख्रिस्तोफर कोलंबस आल्यानंतर स्पेनने वसाहत केली. फ्रेंच, डच आणि ब्रिटिशांनी हि वसाहत आपल्याकडे घेण्याचा खूप प्रयत्न केला पण पुढच्या चार शतकांपर्यंत ती स्पेनच्या ताब्यात राहिली.

पेरू आणि न्यू स्पेन सारख्या श्रीमंत वसाहतींच्या तुलनेत स्पॅनिश साम्राज्यात पोर्तु रिकोने दुय्यम परंतु सामरिक भूमिका बजावली. १९व्या शतकाच्या शेवटी स्पेनचे प्रशासकीय नियंत्रण कायम राहिले. इथे एक विशिष्ट क्रिओल हिस्पॅनिक संस्कृती तयार झाली. भाषेने स्वदेशी, आफ्रिकन आणि युरोपियन घटक एकत्र आणले.

२३ सप्टेंबर १८६८ रोजी, रामन इमेटेरियो बेटॅन्सने स्पॅनिश नियमांविरूद्ध बंड पुकारले आणि सार्वभौमत्वाच्या हक्कासह लढाई केली. एल ग्रिटो डे लॅरेस या नावाने ओळखल्या जाणार्‍या या बंडाचा अखेरीस स्पॅनिश सैन्याने पराभव केला, पण ही चळवळ पुढे सुरू राहिली. १८९८ मध्ये, स्पॅनिश-अमेरिकन युद्धानंतर अमेरिकेने पॅरिस रिको पॅरिसच्या कराराच्या अंतर्गत ताब्यात घेतला. तेव्हापासून, पोर्तो रिको हा एक अखंडित क्षेत्रीय कब्जा म्हणून कायम राहिला आहे, तो पश्चिम गोलार्धातील सर्वात जुन्या वसाहतींपैकी एक आहे.

भूगोल

पोर्तो रिको मध्ये एक मुख्य बेट आणि व्हिएक्यूस, कुलेब्रा, मोना, डेसेचिओ आणि काजा डी मुर्तोस यासह अनेक लहान बेटांचा समावेश आहे. या पाच पैकी केवळ कुलेब्रा आणि व्हिएक ही वर्षभर वास्तव्य करण्यास योग्य आहेत. समुद्री इतिहासात महत्वाची भूमिका बजावणारे मोना बेट पोर्टो रिको विभागातील कर्मचार्‍यांना वगळता बहुतेक वर्ष भारतासाठी मोकळेच असते.

पोर्तो रिको बहुतेक डोंगराळ आहे आणि उत्तर व दक्षिण दिशेला मोठे किनारपट्टी असलेले क्षेत्र आहे. मुख्य पर्वतरांगाला “ला कॉर्डिलेरा सेंट्रल” म्हणतात. पोर्तो रिको मधील सर्वोच्च भाग म्हणजे सेरो डी पुंता 4,390 फूट (1,340 मीटर) उंच आहे जो या पर्वतरांगेत आहे. आणखी एक महत्त्वाचा शिखर म्हणजे एल युनक.

पोर्टो रिको येथे १७ तलाव आहेत, सर्व मानवनिर्मित. यात ५० हून अधिक नद्या आहेत, त्यापैकी सर्वाधिक नद्या कॉर्डिलेरा सेंट्रलमधून उगम पावतात. बेटाच्या उत्तर भागातील नद्या दक्षिणेकडील नद्यांपेक्षा जास्त लांब आणि त्यांत जास्त जलप्रवाह असतो. दक्षिणेला मध्य आणि उत्तर प्रदेशांपेक्षा कमी पाऊस पडतो.

पोर्तो रिको क्रेटासियस ते इओसिन ज्वालामुखी आणि प्लूटोनिक खडकांनी बनलेला आहे. लहान ओलिगोसीन आणि अगदी अलीकडील कार्बोनेट्स आणि इतर गाळाच्या खडकांद्वारे हे आच्छादित आहे. सर्वात जुने खडक अंदाजे १९० दशलक्ष वर्ष जुने आहेत, ते बेटाच्या नैऋत्य भागात सिएरा बर्मेजा येथे आहेत.

पोर्तो रिको चा नकाशा

हवामान

पोर्तो रिकोचे हवामान उष्णकटिबंधीय पावसाचे वातावरण आहे. वर्षभर तापमान उबदार ते गरम असते. सरासरी टेंपररेचर निम्न उंच भागात २९ डिग्री सेल्सियस आणि पर्वतांमध्ये २१ डिग्री सेल्सिअस असते. इस्टरली वारे वर्षभर वाहतात. पोर्टो रिको येथे एप्रिल ते नोव्हेंबरपर्यंत पावसाळा असतो. कॉर्डिलेरा सेंट्रलचे पर्वत हे तापमान आणि पावसाच्या बदलांचे मुख्य कारण आहेत.

पोर्तो रिको अटलांटिक चक्रीवादळ हंगाम अनुभवतो. कॅरेबियन समुद्र आणि उत्तर अटलांटिक महासागराच्या उर्वरित भागांप्रमाणेच. सरासरी, त्याच्या वार्षिक पावसाचा एक चतुर्थांश भाग उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळातून पडतो. उष्णकटिबंधीय वादळाची चक्रीवादळ सरासरी दर पाच वर्षांनी पोर्टो रिकोजवळ जाते. एक चक्रीवादळ सरासरी दर सात वर्षांनी बेटाच्या आसपासच्या भागात जाते.

भाषा

पोर्तो रिको सरकारच्या अधिकृत भाषा स्पॅनिश आणि इंग्रजी परंतु स्पॅनिश ही प्राथमिक भाषा आहे. स्पॅनिश ही संपूर्ण कॉमन वेल्थ न्यायव्यवस्था यंत्रणेची एकमेव अधिकृत भाषा होती आणि आहे. इंग्रजी ही १०% पेक्षा कमी लोकांची प्राथमिक भाषा आहे. स्पॅनिश ही व्यवसाय, शिक्षण आणि बेटांवर दैनंदिन जीवनाची प्रमुख भाषा आहे जी जवळजवळ ९५% लोक बोलतात. ९४.३% प्रौढ लोक घरात फक्त स्पॅनिश बोलतात, इंग्रजी बोलणारे ५.५%, फ्रेंच बोलणारे ०.२% आणि घरी दुसर्‍या भाषेत बोलणारे ०.१% आहेत.

पोर्तो रिकोमध्ये, सार्वजनिक प्रशालेतील सूचना जवळजवळ संपूर्ण स्पॅनिश भाषेत दिली जाते. १४०० हून अधिक सार्वजनिक शाळांमध्ये सुमारे डझनभर पायलट प्रोग्राम्स घेण्यात आले आहेत ज्याचा उद्देश फक्त इंग्रजी भाषेतच शिक्षण देणे असा होता. प्राथमिक स्तरापासून ते हायस्कूलपर्यंत इंग्रजी ही दुसरी भाषा म्हणून शिकविली जाते आणि हा अनिवार्य विषय आहे.

धर्म

रोमन कॅथोलिक चर्च स्पॅनिश वसाहतवाद्यांनी आणला आणि हळूहळू पोर्टो रिकोमधील प्रबळ धर्म बनला. ऑक्टोबर १९८४ मध्ये पोप जॉन पॉल दुसरे यांनी पोर्तो रिको ची भेट घेतली. पोर्तो रिकोमधील सर्व नगरपालिकांमध्ये कमीतकमी एक कॅथोलिक चर्च आहे, चर्च बहुतेक नगर केंद्र किंवा प्लाझा येथे असतात. आफ्रिकन गुलामांनी वेगवेगळ्या लोकांशी संबंधित विविध वांशिक आफ्रिकन धार्मिक प्रथा आणल्या आणि त्यांची देखभाल केली विशेषतः सॅनटेरिया आणि / किंवा इफो, आणि कोंगो-व्युत्पन्न पालो मेयोम्बे.

पोर्टो रिको मधील धार्मिक मान्यता

  • रोमन कॅथोलिक (56%)
  • प्रोटेस्टंट (% 33%)
  • इतर (3%)
  • गैर-धार्मिक (%%)

अर्थव्यवस्था

पोर्टो रिकोच्या अर्थव्यवस्थेचे जागतिक बँकेने उच्च उत्पन्न अर्थव्यवस्था म्हणून वर्गीकरण केले आहे. वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरमच्या मते ही लॅटिन अमेरिकेतील सर्वात स्पर्धात्मक अर्थव्यवस्था आहे. परंतु पोर्टो रिकोचे सध्या सार्वजनिक कर्ज $ ७२.२०४ अब्ज आहे (जीएनपीच्या 103%) आणि सरकारी तूट २.५ अब्ज डॉलर्स आहे.

जागतिक बँकेच्या मते २०१३ मध्ये पोर्टो रिकोचे दरडोई एकूण राष्ट्रीय उत्पन्न २३,८३० (पीपीपी, आंतरराष्ट्रीय डॉलर) आहे. त्याची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने उत्पादन उद्योगांवर चालते (प्रामुख्याने फार्मास्युटिकल्स, वस्त्रोद्योग, पेट्रोकेमिकल्स आणि इलेक्ट्रॉनिक्स); त्यानंतर सेवा उद्योग (प्रामुख्याने वित्त, विमा, रिअल इस्टेट आणि पर्यटन) आहे. अलिकडच्या वर्षांत, हा भाग एम.आय.सी.ई. (MICE) (सभा, प्रोत्साहन, कॉन्फरन्सिंग, प्रदर्शन) साठी देखील एक लोकप्रिय बनला आहे. सॅन जुआनमधील आधुनिक अधिवेशन केंद्र भागात असे कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

Reference: Puerto Rico

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment