प्रदेश भूगोल

पश्चिम आफ्रिका (West Africa)

पश्चिम आफ्रिका Informatio about West Africa in Marathi
Google Maps

पश्चिम आफ्रिका हा आफ्रिकेचा पश्चिमेकडील प्रदेश आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या मते पश्चिम आफ्रिकेमध्ये बेनिन, बुर्किना फासो, केप वर्डे, द गॅम्बिया, घाना, गिनिया, गिनी-बिसाऊ, आयव्हरी कोस्ट, लाइबेरिया, माली, मॉरिटानिया, नायजेर, नायजेरिया, सेनेगल, सिएरा लिओन आणि टोगो, तसेच युनायटेड किंगडम ओव्हरसीज टेरिटरी ऑफ सेंट हेलेना, असेन्शन आणि ट्रिस्टन दा कुन्हा चा समावेश आहे. पश्चिम आफ्रिकेची लोकसंख्या अंदाजे 381 दशलक्ष (2017 पर्यंत) असून त्यापैकी १८९,६७२,००० महिला आणि पुरुष १९२,३०९,००० आहेत.

पर्यावरण

युरोपियन वसाहतवादापूर्वी सेनेगांबिया प्रदेशातील (सेनेगल आणि गॅम्बिया) पश्चिम आफ्रिकी देशांमध्ये सिंह, हिप्पोपोटॅमस, हत्ती, मृग, बिबट्या इत्यादींसह विविध वन्यजीव असत, परंतु वसाहतवादादरम्यान, फ्रेंचसारखे युरोपियन वसाहतवादी आणि ब्रिटीशांनी बहुतेक वन्यजीव विशेषत: सिंहाच्या शिकारी केल्या. ते प्राण्याचे अवयव बक्षीस म्हणून वापरत असत.

निसर्ग

२० व्या शतकाच्या शेवटी, सेनेगांबिया प्रदेशातील शिकार वाढल्यामुळे सिंहांची संख्या खूपच कमी झाली. १९३० च्या दशकात गॅम्बियन हत्ती नामशेष झाला. ही घटना केवळ सेनेगाम्बिया क्षेत्रापुरती मर्यादित नव्हती तर पश्चिम आफ्रिकेच्या बर्‍याच भागात याचा परिणाम झाला. बेलगाम शिकारी मुळे बहुतेक वन्यजीवांचे नुकसान झाले. ब्रिटीशांनी सुरवातीला शिकार परवाने जारी केले आणि नंतर जे काही उरलेले ते स्थानिक वन्यजीवनाचे टिकवून ठेवण्याच्या प्रयत्न केला असता, परंतु तोपर्यंत बराच उशीर झाला होता. १९३० च्या दशकात, गोल्ड कोस्टमध्ये हत्तींची संख्या सुमारे ३०० आणि सिएरा लिओना ५००ते ६०० दरम्यान होती. नायजेरियात हत्तींची थोड्या संख्येने जिवंत राहिले पण शिकार, शेतीचा विस्तार आणि वृक्षतोडी मुळे वन्यजीव, विशेषत: हत्तींवर प्रचंड परिणाम झाला.

पश्चिम आफ्रिकेतील वन्यजीवनाचे ऐतिहासिक नुकसान झाले असले तरीही या प्रदेशात अजूनही काही संरक्षित जागा आहेत. यापैकी काही खाली दिल्या आहेत.

  • सेनेगलमधील बँडिया नेचर रिझर्व (फ्रेंच: रिझर्व्ह दे बॅंडिया)- जिराफ, झेब्रा, गेंडा, मृग, म्हशी, माकडे, मगर, कासव. वानर आणि विविध प्रकारचे पक्षी.
  • नायजेरियातील येनकरी नॅशनल पार्क – आफ्रिकन बुश हत्ती, ऑलिव्ह बेबून, पाटस माकड, टँटलस माकड, रोमन मृग, पश्चिम हर्टेबीस्ट, पश्चिम आफ्रिकन सिंह, आफ्रिकन म्हशी, वॉटरबक, बुशबक आणि हिप्पोपोटॅमस.
  • घाना मधील अंकसा संवर्धन क्षेत्र – हत्ती, बोंगो, बिबट्या, चिंपांझी, डायना वानर आणि इतर प्राइमेट्स.
बाओबाब वृक्ष

बाओबाब वृक्ष : WikiMedia

पश्चिम आफ्रिकामध्ये बर्‍याच बाओबाब वृक्ष आणि वनस्पतींचे जीवन आहे. काही बाओबाब वृक्ष अनेक शतके जुनी आहेत आणि स्थानिक लोकसाहित्याचा भाग आहेत उदाहरणार्थ सेरेगलमधील नॉगॉय नजुली नावाचे एक पौराणिक बाओबाब वृक्ष ज्याला सेरेर पवित्र स्थान मानतात.

वृक्षतोड

पश्‍चिम आफ्रिकेवर जंगलतोडीचा मोठ्या प्रमाणात परिणाम झाला आहे, इथे जंगलतोड दर सर्वात जास्त आहे. काही पश्चिम आफ्रिकन संस्कृतींनी पवित्र म्हणून मानलेले “बाओबाब वृक्ष” देखील धोक्यात आले आहेत. पाम ट्री आणि कोको बागांच्या लागवडीसाठी जागा मोकळ्या करण्यासाठी प्रचंड जंगले उध्वस्त केले जात आहेत. प्रदूषणामुळे खारफुटीचा बळी घेतला जात आहे. वाढत्या कुटुंबांना पोसण्यासाठी स्वयंपाकासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बुरशीजन्य बाभूळांनाही कापून काढले जात आहे. नायजेरिया, लायबेरिया, गिनी, घाना आणि आयव्हरी कोस्टचे रेन फॉरेस्ट खूप प्रमाणात नष्ट झाले आहे. २००५ मध्ये, संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न व कृषी संघटनेने नायजेरियाला जगातील सर्वात जास्त जंगलतोडीचे स्थान घोषित केले आहे.

स्टीव्ह निक्स च्या थॉटकोच्या (२०१८) प्रकाशनानुसार पश्चिम आफ्रिकेतील मूळ पर्जन्यमानातील जवळजवळ ९० टक्के भाग नष्ट झाला आहे आणि उर्वरित भागही निकृष्ट स्थितीत आहे.

ओव्हर फिशिंग

ओव्हरफिशिंग हा पश्चिम आफ्रिकेची एक मोठी समस्या आहे. या प्रदेशातील माशांचा साठा कमी झाला आहे. यामुळे किनारपट्टीवरील बर्‍याच समुदायांच्या जीवनास धोका आहे जे मुख्यत्वे मासेमारीवर अवलंबून असतात. ओव्हरफिशिंग सामान्यत: प्रदेशात कार्यरत परदेशी ट्रोलर्सकडून होते. ओव्हरफिशिंगचा सामना करण्यासाठी ग्रीनपीसने आफ्रिकन पाण्यामध्ये नोंदणीकृत ट्रॉलर्सची संख्या कमी करण्याची देशांना शिफारस केली आहे तसेच देखरेख वाढवून प्रादेशिक मत्स्यव्यवसाय संस्था स्थापन करण्याचे सुचविले आहे.

भूगोल आणि हवामान

पश्चिम आफ्रिकेचे क्षेत्रफळ ६,१४०,००० चौरस किमी आहे किंवा ते आफ्रिकेच्या अंदाजे एक-पंचमांश भागा एवढे आहे . या भूमीचा बहुतांश भाग समुद्र सपाटीपासून ३०० मीटरपेक्षा कमी उंच सखल भाग आहे. पश्चिम आफ्रिकेचा उत्तर विभाग सेहल म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या अर्ध-कोरड्या भागाचा बनलेला आहे. सेहल म्हणजे सहारा आणि पश्चिम सुदानमधील सवाना दरम्यान एक संक्रमणकालीन प्रदेश होय. जंगलांनी सवाना आणि दक्षिणेकडील किनारपट्टी दरम्यान एक पट्टा बनविला आहे, तो १६० किमी ते २४० किमी रूंदीपर्यंत आहे.

संस्कृती

पश्चिम आफ्रिकेमध्ये विविध प्रकारच्या संस्कृती असूनही, पोशाख, खाद्यप्रकार, संगीत आणि संस्कृतीत समानता आहेत. हि समानता मात्र भौगोलिक प्रदेशा बाहेरील गटांसह मोठ्या प्रमाणात सामायिक केलेले नाही. सांस्कृतिक देवाणघेवाणचा हा दीर्घ इतिहास वसाहतवादाच्या अगोदरचा आहे, हि देवाणघेवाण घाना साम्राज्य आणि माली साम्राज्य किंवा कदाचित या साम्राज्यांपूर्वी झाली असावी.

लोक आणि भाषा

पश्चिम आफ्रिकन लोक प्रामुख्याने नायजर-कॉंगो भाषा बोलतात. काही निलो-सहारन आणि अफ्रो-एशियाटिक भाषिक गट पश्चिम आफ्रिकेतही आढळतात. नायजर-कॉंगो-भाषिक योरूबा, इग्बो, फुलनी, आकान आणि वोलोफ वंशीय गट सर्वात मोठे आणि सर्वात प्रभावी आहेत.

मध्य सहारामध्ये, मंडिंका किंवा मंडे गट सर्वात लक्षणीय आहेत. हौसासह चाडिक-भाषिक गट, सहारा आणि निलो-सहारन समुदायाजवळील प्रदेशाच्या अधिक उत्तर भागात आढळतात. २०१६ मध्ये पश्चिम आफ्रिकेची लोकसंख्या अंदाजे ३६२ मिलियन होती. माली, नायजर आणि बुर्किना फासोमध्ये भटक्या विमुक्त तुआरेग तुआरेग भाषा बोलतात, ही एक बर्बर भाषा आहे.

Reference: West Africa

About the author

BharatBodh Team

आम्ही संपूर्ण जगाचे ज्ञान भारतीय भाषांमध्ये बनवण्याचा आणि भाषांतरित करण्याचा प्रयत्न करीत आहोत.

Leave a Comment